Żywność fermentowana a grzybica pochwy

W przeglądzie systematycznym z 2025 r. znaleziono dziewięć badań u ludzi dotyczących żywności fermentowanej i bakteryjnej waginozy (BV) lub kandydozy sromu i pochwy (VVC). Każde badanie dotyczyło jogurtu albo napoju jogurtowego. Metody i wyniki były zróżnicowane, a w części badań występowały istotne ubytki w obserwacji lub braki w raportowaniu; wyników nie połączono. Przegląd nie wykazuje ogólnej korzyści z żywności fermentowanej ani nie dotyczy polskich kiszonek, takich jak kapusta kiszona czy żurek.

Przegląd porządkuje badania kliniczne, w których bezpośrednio sprawdzano doustnie spożywaną żywność fermentowaną w BV lub VVC, i pokazuje lukę między tymi badaniami a literaturą o technologii żywności. Mapa dowodów dotyczących szerokich twierdzeń o Candidzie oddziela wyniki dotyczące żywności od danych o suplementach probiotycznych, dietach antycandida i jelitowej Candidzie.

Przegląd obejmował dwie fazy: I i II. W fazie I poszukiwano badań interwencyjnych i obserwacyjnych u ludzi dotyczących żywności fermentowanej oraz BV/VVC, opublikowanych w latach 1970–2024. Uwzględniono dziewięć badań: sześć interwencyjnych i trzy obserwacyjne. Populacje były zróżnicowane, od kobiet w ciąży po osoby żyjące z HIV. Faza II składała się z dwóch części: IIa identyfikowała badania doustnych suplementów probiotycznych i szczepy, a IIb wyszukiwała badania technologii żywności wykorzystujące te szczepy w fermentacji. Odpowiadały na inne pytanie niż kliniczny przegląd żywności w fazie I.

We wszystkich dziewięciu badaniach klinicznych z fazy I stosowano jogurt lub napój jogurtowy. Różniły się interwencje, porównania i czas obserwacji. Część badań porównywała jogurt z brakiem jogurtu lub innym jogurtem, a inne sprawdzały napój jogurtowy jako dodatek do standardowego leczenia BV. Nie badano kapusty kiszonej, kiszonych ogórków, żurku, diety antycandida ani leczenia jelitowej Candidy. Faza II mapowała szczepy z suplementów stosowane w badaniach fermentacji; nie badała wyników klinicznych żywności ani suplementów.

Przegląd nie wyliczył jednego łącznego efektu. W zakresie VVC Hilton i wsp. podali, że podczas okresu spożywania jogurtu liczba zakażeń spadła trzykrotnie (p=.001), ale badanie krzyżowe ukończyło tylko 13 z 33 uczestniczek; tabela nie podaje bezwzględnych liczb epizodów ani mianowników poszczególnych okresów. W mieszanym badaniu Shalev udział rozpoczęło 46 osób (20 z BV, 18 z VVC, 8 z oboma schorzeniami), a ogółem ukończyło je 7. Wyniki posiewów dodatnich w kierunku Candida miały spaść z 60% w pierwszym miesiącu do 20–28% po dwóch miesiącach zarówno w okresie jogurtu z żywymi kulturami, jak i jogurtu pasteryzowanego. Nie podano istotnej różnicy w wyniku VVC między okresami (p=.67), a w przeglądzie brakuje liczników i mianowników posiewów.

Hu i wsp. opisali nierandomizowany pilotaż z udziałem 24 kobiet, w którym porównywano jogurty probiotyczne i bez probiotyku. Przegląd podaje mniej kobiet z kolonizacją grzybiczą pochwy podczas spożywania jogurtów probiotycznych i wynik p=.03 dla DanActive, ale nie podaje liczebności grup, liczników kolonizacji ani liczby klinicznych wyleczeń lub ustąpień objawów VVC. Kolonizacja nie jest tym samym wynikiem co kliniczne wyleczenie VVC.

W badaniach BV stosowano różne interwencje i wyniki. W badaniu Laue wszystkie osoby otrzymywały metronidazol. Po czterech tygodniach wynik „bez BV” według kryteriów Amsela wynosił 17/17 przy napoju jogurtowym jako dodatku i 11/17 przy napoju porównawczym (p=.006); według skali Nugenta było to 16/16 i 13/17 (p=.103). Tabela podaje także ukończenie badania przez 17/18 osób w każdej grupie, a mianowniki różnią się między wynikami. Dols i wsp. podali odsetek wyleczeń 92% dla jogurtu probiotycznego i 89% dla zwykłego jogurtu, ale tabela nie określa mianowników grup ani definicji wyleczenia. Hantoushzadeh i wsp. opisali takie same odsetki wyleczeń po jogurcie i klindamycynie, bez podania liczby wyleczeń. Wyników tych nie można połączyć w jeden efekt jogurtu.

W odrębnej fazie dotyczącej technologii żywności znaleziono 9 z 54 szczepów stosowanych w doustnych suplementach w 120 artykułach o fermentacji. To mapa zastosowań szczepów, a nie dowód, że żywność z tymi szczepami zapobiega BV/VVC lub je leczy ani badanie skuteczności suplementów probiotycznych.

Dowody kliniczne dotyczą tylko jogurtów i napojów jogurtowych, populacji oraz wyników opisanych w przeglądzie. Nie pokazują, że polskie kiszonki mają takie same drobnoustroje, dawkę albo efekt kliniczny. Wyników BV nie należy utożsamiać z wynikami VVC; wynik dotyczący pochwy nie potwierdza leczenia jelitowej Candidy ani szerokich objawów; a badania żywności fermentowanej nie ustalają efektu suplementów probiotycznych.

Badania różniły się klinicznie i metodologicznie, dlatego autorzy nie wykonali metaanalizy. Dwa starsze badania krzyżowe miały znaczne ubytki w obserwacji: Hilton ukończyło 13/33 osób, a Shalev 7/46. W kilku wynikach brakuje liczników zdarzeń, mianowników grup, definicji wyniku lub przedziałów ufności. Autorzy ocenili cztery z sześciu badań interwencyjnych jako obciążone wysokim ogólnym ryzykiem błędu systematycznego, a dwa jako niskim; ich określenie pewności jako „najwyżej umiarkowanej” nie było formalną oceną GRADE. Zwrócili uwagę, że wszystkie znalezione badania opisywały pozytywne wyniki, co budzi obawę o możliwy błąd publikacyjny, ale nie przedstawili jego formalnego testu.

W tabelach nie podano systematycznych wyników dotyczących działań niepożądanych. Tego braku nie można traktować jako dowodu bezpieczeństwa żywności lub interwencji. Badania technologii żywności z fazy II nie wypełniają luki dotyczącej wyników klinicznych.

Kontekstowy. Przegląd pokazuje, że dostępne do 2024 r. badania żywności fermentowanej u ludzi dotyczyły wyłącznie jogurtu, były zróżnicowane i zbyt niejednolicie raportowane, by obliczyć łączny wynik. Nie opisano badania klinicznego nazwanych polskich kiszonek. Przegląd nie ustala ogólnego efektu żywności ani nie zmienia odrębnych ocen dowodów dotyczących BV, VVC, diet antycandida czy suplementów probiotycznych.

Bez zmiany praktycznej. Przegląd nie uzasadnia stosowania jogurtu, polskich kiszonek ani suplementu probiotycznego jako ogólnego leczenia Candidy lub infekcji pochwy. Nie ustala również szkód ani bezpieczeństwa tych produktów. Wybory żywieniowe należy oddzielać od decyzji o leczeniu i odnosić do zaleceń dotyczących konkretnego problemu.

Pracę wsparła COST Action PIMENTO CA20128 w ramach Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Nauki i Technologii. Autorzy zadeklarowali brak relacji handlowych lub finansowych, które mogłyby stanowić konflikt. JD-S ujawnił członkostwo w radzie redakcyjnej Frontiers przy zgłoszeniu artykułu i podał, że nie wpłynęło ono na recenzję ani decyzję.

Oryginalny artykuł w Frontiers in Nutrition (opublikowany 21 listopada 2025 r.; DOI: 10.3389/fnut.2025.1658988). Pełny tekst jest także dostępny w PubMed Central.